Oğuz’da kullanılan Yerel Dil Yapısı./Em.Öğrt. Mustafa Hacıalioğlu
Oğuz’da halkın kullandığı yerel dil yapısını derledim. Çeşitli kaynaklardan yararlandım.
Derleme sırasında olumlu sayabildiğim bir durum belirdi: Oğuz dil yapısı, İstanbul dil yapısına, konuşma ses yapısına çok uymaktadır. Böyle olsa da; İstanbul dilinden ağız olarak farkı var.
Bu dil yapısını, köyde kullanırdım, İstanbul’a gidince kullanmadım.
AAAAAAAAAA
Alaf / Sığırlara verilen yeşil yaprak
Ahur / Ahır
Aşam / Akşam
Ayam / Hava durumu
Aba Zıpka / Giysi
Anuk / Nane
Ayakçağu / Bakırdan Kapaklı Leğen
Ayaklanmak / Gitmeye hazırlanmak
Abıla / Abla
Aha / işte
Ala çorap / Desenli çorap
Alaşağı / Horanda bir komut
Argaç /
Andır / Beğenilmeyen
Alemit /
Ara / Hey / Hitap etme öncesi
Alamuk /
Akuru /
Aca / Acaba
Avuz /
Aşak /
Atma Çember / Baş örtüsünün üstüne alınır
BBBBBBBBBB
Böön / Bu gün
Bayak / Az önce
Bıldır / Geçen Sene
Banmak / Parmak sokmak
Buyul / Bir defa
Bişi / Hamur yufkası
Beri geçe / Bu taraf
Bibi / Hala
Bek / Hızlı, sert
Bızdıklamak / Zıplamak, sağa sola sıçramak
Bileki / Ocak taşında pişirilen ekmek
Bostan / Hıyar, salatalık
Bel bağı / Küçük dırmaç (Dokuma)
Bekit / El ile vur emri
Besbelli / Açık, beli olan
Büzmeldek / Diken meyvesi
Beleme (Bebeği beleme) /Beşiğe yatırma
Baldıran / Zehirli bitki
Bat / Hayvanlar için çevrili yer. Kuzu badı
Buymak / Üşümek
Bürük /
Bile / Beraber ( Bile gelin )
Bıçkı / Hızar ( Testere )
CCCCCCCCCC
Camadan / Sırt Çantası
Cücük / Civciv
Cıngan / Çingene, Roman
Cam ışığı / Camdan yapılmış gazyağı lambası
Caydak / Yalın ayak
Cazu / Sihirbaz
cicik / Meme
Caplama / bahçe çevresine çekilen malzeme
cember / Baş örtüsü
Cuharlamak / Zatürre gibi ateşli hastalık
Cumbuşlu // Gülünecek durumlu
Comaat / Cemaat
ÇÇÇÇÇÇÇÇÇÇ
Çıparca /
Çit /
Çardak /
Çenti /
Çimmek /
Çalpara /
Çokmak /
Çıngıl /
Çebiç /
Çapula /
Çakıldak /
Çürük ay /
Çöğür /
Çöpür /
Çort /
Çömen /
Çıtıruk /
Çaput /
Çöten /
Çangal /
Çarpı /
Çardavul /
Çötüre /
Çörek /
DDDDDDDDDD
Darı / Mısır
Döşek / Yatak
Dıman / Duman
Depe / Tepe
Dekmük / Tekme atmak
Dinelmek / Ayağa kalkmak
Dınnak / Tırnak
Deze – Dezemu / Teyze = Teyze çocuğu
Deynek, Deynek tenmek / sopa, oyun
Dadduk / Tadı çok iyi
Doran / Tepesi
Düdek /
Dönderme / Tavada kızartma
Dağan / Dokumada üçgen ayak
Dalmak / Elle taciz
Davun /
Debertmek / Karıştırmak
Dibek /
Divildemek / Kıpır, kıpır etmek
Doruk /
Dulda /
Dalamak /
Dastar /
Dayımu / Dayı çocuğu
Deh / Hayvanlara yürü komutu
Demir – bel / Tarla belleme aracı
Dırmaç /
Dilmit / Yenen mantar
Dizlik / Kadın şalvarı
EEEEEEEEEE
Emmi – Emicemu / Amca _ Amca cocuğu
Ecünnü / zararlı cin
Enük / Enik
Entari – Fistan / Kadın giysisi
Ellik / Eldiven
Evza / Kibrit
Ehnez / Zayıf
El / Yabancı
Ebe / Büyük annelere denir
Eğe / Kesici aletleri keskinleştirmek için
Elmek / Bir elin alabileceği kadar
Erinmek / Üşenmek
Eşek Paklası / Bakla
Evetlemek / Sabırsızlanmak
Eymek /
Ebem elması / Alıç bitkisi
Eme-(Doğru eme) / Fakat (Doğru fakat )
Ecek / Yünü , pamuğu ip yapma aracı
Esah (Esah söylüyorum) / Doğru, ciddi
Eşgere / Açık açık yapılan
Eşün / Metal, ekmek çevirme aracı
Eldez / Dibekte mısır dövme aracı
Evlek (Yaylada olur) / Yenir doğal mantar
Emiş / Bir meyveyi ilk yeme
Erikmek – Çımarmak
FFFFFFFFFF
Fişek / Mermi
Fraklı / Çubukla örülmüş bad
Fadime / Fatma
Fol / Anaç tavuk altına konan yumurta
Fösük / Gerginlik hali gitmiş, buruşuk
Ferik / Civcivlikten yeni çıkmış genç tavuk
Fışırtmak / Fırlatmak
Fırıldak / Kirman
Fıdık atmak / Parmaklarla çalgı havası çalmak
Foltak / Bol
GGGGGGGGGG
Gaynata / Kayın peder
Gorkma / Korkma
Göğ / Gökyüzü
Güllük / Bitki, Eğrelti otlardan
Garannuk / Karanlık
Gap gacak / Kap kacak
Gocuk / Kaban
Göresim geldi / Görmek isteği geldi
Garyola / Karyola
Gadun / Kadın
Gübür / Çöp v.s.
Gozak / Olgunlaşmamış
Gelek / Yaprak
Gayış / Kayış
Gız / Kız
Girinti / küçük çalıları kesmek için araç
Gaybana / Beğenilmeyen, hoşa gitmeyen
Guşluk / Sabahtan az sonraki zamanlar
Gufa / Tahtadan, büyük su kabı
Göynek / İç çamaşırı
Guvak / Başta mantarımsı yara
Güdüne / Taneleri alınmış mısırın kalanı
Guşgul / Saçı örtmek için başı pratik bağlama
Gulaç / Kulaç
Göz / Suyun ciktığı yer
Gelberi / Fırından köz çekmek için
Goyvermek / Salıvermek
Govan / Arı
Güvenek / Sığırları sokan bir nevi sinek
Gavsuk / Fındığın yeşil kabuğu, kurumuşu
Gantar / 50 kg ağırlık ölçüsü
Gebiç / Su değirmende öğütülen undan alınır
Gene / Yine
Gıran / Kücük tepe
Gıyı / Kenar
Girebi / Burunlu kücük el baltası
Gop / Koş
Goşama / Bir avuç
Govaldama / Çorpsız giyme
Guz / soğuk, loş, kuzey
Galuk / Evde kalmış, evlenememiş
Gara Ağaç / Yaprakları için yetiştirilen bir ağaç
Garavu / Dalları çekmek için ucu kıvrık araç
Garmaklamak / bir elle almak
Gayda / Müzik Havası
Gazel / Kuru yaprak, sığır altlığı
Geçek / Bahçe girişi
Gahırlanmak / Duygusallaşmak
Gı / kadına hitap ünlemi, Gı Ayşe
Gır, Gırsaç / beyazlamış saç
Gırklık / Kırklık
Gonuşuk / Konuşmak
Gor / Göç yollarında atın başına takılan çanlar
Got / Ağaçtan, Fındık ölçü kabı (Silindirik)
Galdirik / Yenir bir bitki
Gara ateş / Odundan yakılmış ateş
Gaş / Uçurum
Gulk, Gulk tavuk / Anaç tavuk
Gıymık / Odun parçacığı
Güni / Güneye bakan yer
Gonuz/ Doluya yakın
Gopca / Düğme
HHHHHHHHHH
Habura / İşte burası
He / Evet
Hauncak / Ne kadar az
Has un / Fabrika buğday unu
Höl / Islak
Hızan / Cocuklar
Haccak / Güzelce
Haşindi / Hemen şimdi
Ho’buk etmek / Sırta almak
Heş oha ha ha / Sığıra yürü komutu
Hartama / Çamdan özel, çatı kaplama tahtası
Hedik / Karda yürümek için yapılmış
Hoşguran / yenir bir bitki
Hışır / Darma dağınık
Helbet / elbette
Heri /
Hayf almak / karşılık vermek
Havruz / Beşikte cocuk için konan pıslik kabı
Haşu, Havu, / o
Habura / Bura
Haçan / Niye
Habu / Bu
Halamu / Hala cocuğu
Hark / Küçük Kanal
Haşura / Şurası
Harar_ Sepet_Şelek_Gıdık_Çötüre
Höşül / Çok ıslak
IIIIIIIIII
Iymak / Dokuma yapmak için tezgahı kurmak
Iyılmak / Sere serpe yatmak
Iygım Sıygım / Dağınık bir vaziyet
ıba / Nem, rutubet
Irgalamak / İlgilendirmek
Ifak / Ufak
İlistir / Süzgeç
İleki gün / Önceki gün
İkide buyul / Sık sık tekrar
işmar etmek / Göz kırpmak
İleğen / Leğen
Iramazan / Ramazan
İsin / Hüseyin
İrecep / Recep
İbram / İbrahim
KKKKKKKKKK
Katık / Ayran
Kopça / Düğme
Kemre, Kemire / Sığır gübresi
Közmeklik / Ahırdan dışarı akıntı aralığı
Kelep / ip çilesi,
Kenef / Hela, wc
Kesilmek / Aşık olmak
Keşik / Sıra
Kılıç / Dastar dokuma aracı
Kuş Pancarı / Yenir bir bitki
Köstüre / Balta bileme aracı
Kürümek / Damdan karı aktarmak
Kelek / Bir çeşit Çan
Kepçük / Armudun yiyince artan kısmı
Kesildim sa / Vuruldum Sana
Keşkek / Kuru fasulye ezmesi
Kötek / Sopa
Külür / Bezelyeye benzer bir bitki
Külek / Tahtadan silindirik bir kap
Kütür / Saçtaki mısır ekmeklerinin ortadaki
Kekül / Fiyakalı saç
Kesek / İnce dal parçacıkları
LLLLLLLLLL
Lavaş / Pide
Lobut / Su içmek için ağaç oyularak yapılır
Lığ /
Leğen / Bakırdan kapaklı abdes için yapılır
MMMMMMMMMM
Meci / imece, Toplu çalışma
Mücürüm /
Meram / Merak
Miras, Mile / Bılye
Mısta / Mustafa
Memet / Mehmet
Mudara / Zayıf
Mudara etmemek / ona ihtiyaç duymamak
Menük /
Meşerbe / Maşarba
Muhannet, Kanayaklı / beceriksiz
Menevcen, Melocan / Diken ucu
Mart danası / Yerinde duramayan
NNNNNNNNNN
Nardak / Batum üzümü pekmezi şerbeti
OOOOOOOOOO
Oklava / Yufka açma aracı
Okarı / Yukarı
Otçu / Şenlik için toplu yaylaya gidiş
Oyan / O taraf
oha / Sığırlara dur komutu
Olanca / Bütünüyle
Ot Kazmak / Mısır fidelerinin dibindeki otu kazm
ÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖ
Örmek / Dokumak
ötürek / İshal
Örüzger / Rüzgar
ödlek / Korkmaz
Övez / Küçük sinek
Ösevi / Ucu yanmakta olan dal
Örege / İpliklerin sarıldığı araç
PPPPPPPPPP
Pakla / Bakla
Pancar / Lahana
Peşkir / Havlu
Pırtı / eşya
Pisik / Kedi
Pu’ul / Süt mısır
Piştov / Tabanca
Paldır / Yeşillikli sığır yiyeceği
Patar / Ağaçtan koparılmış bir parça
Paçka / Kibrit Paketi
Pezük / Pazı bitkisi
Post / Koyun postundan namazlık
Pontul / Pantalon
Palan / Atlarda semeri bağlayan kemer
Potanak , Çotanak / Üçten fazla fındık birliği
Pur / Yumuşak kaya, küçük parçalanabilir.
Pattauç / Çocuk oyuncağı
SSSSSSSSSS
Sarma / Lahana dolması
Sekman / Alçak oturak
Sağa, Bağa / Sana, bana
Sparttamak / Dalın yaprağını sıyırmak
Siftiye / Oyumnda birinci sıra
Saç Ayak / üçlü ayak, demirden
Sakaddak / Bir çeşit kene
Saçak / iplik
Sahan / Bakır tabak
Saplavu / bakırdan, saplı ayran içme tası
Sapa / Kestirme
Sarağu (Sarı Avu ) / bir çeşit orman gülü
Say / Büyük kaya
Sık sökme / Mısır fidelerini seyrekleştirme
Şeytan kınası / Doğal, taş üstündeki kına
Sinmek / Saklanmak
Söykenmek / Yaslanmak
Sümbül / susam
Sapak / Yol ayırımı
Sarıncalı , sarı arı / Yabani arı
Sayışmak / Karşılıklı anlaşma
Sift etmek / ilk defa
Soğulmak / Sığırın sütten kesilmesi
Suluk / Sığırın sidik kesesi
So’lama / Fındık toplandıktan sonra kalanı
Sırgan / Isırgan
ŞŞŞŞŞŞŞŞŞŞ
Şarba / Eşarp
Şırılta / Un bulamacını yağda kızartma
Şavak / Şafak
Şalgam / Kartlaşmış salatalık
TTTTTTTTTT
Tam takır / Bom boş
Tonar / Ormanda arasında açık alan
Tevek / Üzüm ağacı
Tömelmek / Çömelmek
Terek / Mutfak eşyası rafları
Tömbelek / Sahurda çalınan özel davul
Tekir / Seren
Tüneklik / Tavukların dinlenme yeri
Teltük / Yanlışlık ( Teltük okuma )
Toklu / Kuzunun büyüğü
Töngel / Muşmula
Tam / Saman koymak içi yapılan baraka
Tekebüzük / takla atma
Tekelek /
Tekellemek / Topallamak
Taflan / Kara yemiş
Tıpız , Çort / Diken, çalı kümesi
UUUUUUUUUU
Uşak / Cocuk, genç
usulgene / Usulca
Urgan / İnce Halat
Urus / Rus
ÜÜÜÜÜÜÜÜÜÜ
Ürmek / Havlamak
Üçlük, yedilik / Düğün adetleri
YYYYYYYYYY
Yannık / Binaya bitişik barakamsı yapı
Yaşmak / Beyaz çember
Yaba / ağaçtan ‘Y’ şeklinde ot yükleme aracı
Yunga / Ağaç ve daldan kopmuş küçük parça
Yalanuz / Yalnız, TEK başına
Yavan / Katıksız yiyecek.Tuzu az yemek
Yallık / Sığır yiyeceği
Yu’mak / Yıkamak
Yal / Pişmiş hayvan yiyeceği
Yidin / Bir bitki
Yalaş / Undan yaplan yağlı yiyecek
Yalangu / Ateşin alevi
Yavşu / Bahçede yetişen bir bitki
Yenlik / Hafif
Yuvka / Derin olmayan
Yüreği geçmek / Acıkmak
Yaymak / Sığırı otlatmak
Yülemek / Kazma, balta ağzın inceltmek
ZZZZZZZZZZ
Zabatca / Yarın
Zeğet / Akşamdan sonra
Zumbuk / Yumruk
Zebil / Bedava
Zağar / Köpek cinsi
Zıvana / Küfe, külek gibi tahta kabın dip sırası
Zıvanadan çıkmak / Aşırı sinirlenmek