Mehmet Fakih \/ Sinan K\u0131l\u0131\u00e7<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
a. Mehmet Fakih Bey kimdir<\/p>\n\n\n\n
Giresun’un Eynesil il\u00e7esinden Karadeniz’e kar\u0131\u015fan O\u011fuz Deresi’nin \u00fcst k\u0131s\u0131mlar\u0131nda O\u011fuz ad\u0131 verilen bir b\u00f6lge yer almaktad\u0131r. Eski ar\u015fivlerindeki tapu ve mahkeme kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re, bu b\u00f6lgede yerle\u015fmi\u015f olan halk\u0131n Mehmet Fakih Bey’in soyundan gelmektedir. 14. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen Mehmet Fakif Bey’in s\u00f6z\u00fc edilen O\u011fuzeline yerle\u015fti\u011fi ve bu b\u00f6lgede daha sonra olu\u015fan k\u00f6ylerden T\u00fcrkelli’de, kendisiyle o\u011flu O\u011fuz Han i\u00e7in birer konak yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 halk aras\u0131nda anlat\u0131lmatad\u0131r. Bu s\u00f6ylenceye g\u00f6re s\u00f6z konusu konaklar, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkelli Beldesi, Atat\u00fcrk Mahallesi’nde yer alan, ancak birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce \u00fczeri toprak doldurularak yok edilen G\u00fcvende Suyu’nun \u00e7evresinde yer al\u0131yor olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
b. O\u011fuzlar\u0131n Karadeniz Da\u011flar\u0131’na yerle\u015fmeleri<\/p>\n\n\n\n
Do\u011fu Karadeniz b\u00f6lgesindeki O\u011fuz T\u00fcrklerinin izlerini irdeleyen \u0130brahim Tellio\u011flu, Osmanl\u0131 Hakimiyetine Kadar Do\u011fu Karadeniz’de T\u00fcrkler (Trabzon 2004) adl\u0131 kitab\u0131nda (s. 118), O\u011fuzlar\u0131n b\u00fcy\u00fck oranda Malazgirt Sava\u015f\u0131’n\u0131n hemen ertesinde Do\u011fu Karadeniz’e yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu s\u00fcrecin T\u00fcrkiye Sel\u00e7uklu Devleti’nin ortadan kalkmas\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtiyor. Kayna\u011f\u0131n\u0131 vermemekle birlikte Tellio\u011flu’nun bu saptamay\u0131 \u00f6zellikle Giresun, Ordu, Samsun ve G\u00fcm\u00fc\u015fhane’ye yerle\u015fen O\u011fuzlardan geriye kalan yer adlar\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor. Bu dayana\u011fa, T\u00fcrkelli, Resullu, Dolanl\u0131 (Aruz) ve \u00c7ak\u0131rl\u0131 (K\u0131z\u0131l\u00e7ukur) k\u00f6ylerinin bulundu\u011fu b\u00f6lgeye halen O\u011fuz ad\u0131n\u0131n verildi\u011fi bilgisini ekleyebiliriz. Ancak yine de sadece yer adlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131larak O\u011fuz T\u00fcrklerinin b\u00f6lgeye ilk ne zaman yerle\u015ftikleri konusunu ayd\u0131nlatmak olas\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
c. “Fakih” ad\u0131<\/p>\n\n\n\n
“Fakih” ad\u0131, 14. y\u00fczy\u0131lda kan\u0131tlardan h\u00fck\u00fcm \u00e7\u0131karma yetene\u011fi olan bilge ki\u015filere verilen bir unvan olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor (M. Fatsa, “16. y\u00fczy\u0131lda Gelevera Vadisi’nde bir T\u00fcrkmen Dervi\u015fi Kas\u0131m Dede ve Boynuyo\u011fun Zaviyesi” T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fc ve Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi 38, 2006). Orhan Gazi’nin 1360 tarihli vakfiyesine (sadr-\u00fcl-kebir) g\u00f6re ahi reislerine de bu unvan veriliyor olmal\u0131d\u0131r. Orhan Gazi’nin son ve I. Murad’\u0131n ilk ba\u015f veziri olan Sinan\u00fcddin Fakih Yusuf Pa\u015fa’n\u0131n (1349-1364), bir ahi reisi olabilece\u011fi \u00fczerinde duruluyor.
16. y\u00fczy\u0131lda ise e\u011fitim kurumlar\u0131nda ilmiye (bilim) ile u\u011fra\u015fan ki\u015filere “Fakih”, s\u00fbfiye (tasavvuf) ile u\u011fra\u015fan ki\u015filere de “Dervi\u015f” unvan\u0131 veriliyor.
Tirebolu il\u00e7esinin yukar\u0131 kesimlerindeki Gelevera vadisinde, bug\u00fcnk\u00fc Tekkek\u00f6y’de Kas\u0131m Dede adl\u0131 bir ki\u015fi taraf\u0131ndan kurulmu\u015f olan zaviye, imaret ve de\u011firmen bulunuyor (M.Fatsa 2006). Bu zaviye ile ilgili ilk bilgiler 1486 y\u0131l\u0131na ait Osmanl\u0131 vergi kay\u0131tlar\u0131nda yer almaktad\u0131r (F.S\u00fcmer, Tirebolu Tarihi, \u0130stanbul 1992). 1515 y\u0131l\u0131na ait daha sonraki vergi kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re zaviyenin ba\u015f\u0131nda Kas\u0131m Dede bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Kas\u0131m Dede’nin karde\u015fleri Dervi\u015f Ahmet ve Mehmet Fakih de zaviyede g\u00f6revlidir. Bu bilgilere, s\u00f6z\u00fc edilen Tekkek\u00f6y’\u00fcn Kadirga’ya ku\u015f u\u00e7umu 25 km, T\u00fcrkelli k\u00f6y\u00fcne ise 35 km uzakl\u0131kta oldu\u011funu ekleyelim (yani, atl\u0131 olarak birka\u00e7 saatte ula\u015f\u0131labilecek mesafeler).
(S. Zeki Uzunboy’un <http:\/\/www.utkuasan.com\/turkelli\/turk> adresindeki Uzunboy ailesine ait sayfada bu ad\u0131 yanl\u0131\u015f olarak Mehmet F\u0131k\u0131h Bey bi\u00e7iminde yazmaktad\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n
\u00e7. Medrese Bah\u00e7esi<\/p>\n\n\n\n
Bu bilgiler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde halen “Medrese Bah\u00e7esi” diye an\u0131lan yerde bulundu\u011fu s\u00f6ylenen medrese ile birle\u015ftirildi\u011finde, T\u00fcrkelli i\u00e7in son derece ilgin\u00e7 bir noktaya ula\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Medrese bah\u00e7esi G\u00fcvende Suyu’nun 100 m kadar kuzeyinde, yani Mehmet Fakih Bey’in torunlar\u0131n\u0131n halen sahip oldu\u011fu arazinin hemen kenar\u0131ndad\u0131r. Burada terkedilmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir bina oldu\u011fu ve y\u0131k\u0131lan binan\u0131n malzemesinin k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halen an\u0131msanmaktad\u0131r. Bu durumda, 14. y\u00fczy\u0131lda bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkelli’de, G\u00fcvende Suyu’nun \u00e7evresine yerle\u015fen Mehmet Fakih Bey’in, “bilim” ile u\u011fra\u015fan biri olarak bir medrese yapt\u0131rm\u0131\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 belirmektedir ki, bu konu eski ar\u015fivlerde detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rma yapmay\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
d. Resullu k\u00f6y\u00fcn\u00fcn kurulu\u015fu ve Mehmet Fakih Bey’in soyu<\/p>\n\n\n\n
Baba ad\u0131 Yusuf olan Resul adl\u0131 \u00e7oban\u0131n aslen K\u0131sa s\u00fclalesi \u00fcyesi oldu\u011fu ve 15. y\u00fczy\u0131lda G\u00fcm\u00fc\u015fhane da\u011flar\u0131nda \u00e7obanl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 Mehmet \u0130pek’in (Emniyet Amiri) anlatt\u0131\u011f\u0131 bilgilerdendir. Yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fclale, Musa o\u011flu Ahmet, Mustafa o\u011flu Virit ve S\u00fcleyman o\u011flu Mehmet a\u011falarla (Bu adlar\u0131 S. Zeki Uzunboy <http:\/\/www.utkuasan.com\/turkelli\/turk> adresinde Uzunboy ailesine ait sayfada s\u0131ral\u0131yor. Mehmet \u0130pek yazd\u0131\u011f\u0131 defterin 3 sayfas\u0131nda bu adlardan Virit’in yerini “Mustafa bini …” bi\u00e7iminde yaz\u0131yor.) kavga ederek Kad\u0131rga’da bir de\u011firmen ve 22 evi y\u0131k\u0131nca, G\u00fcm\u00fc\u015fhane da\u011flar\u0131ndan s\u00fcr\u00fcl\u00fcp 1400 koyun, at ve s\u0131\u011f\u0131rlar\u0131yla birlikte O\u011fuzeli’ne yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. Buna g\u00f6re, s\u00fcr\u00fclen s\u00fclalenin Mehmet Fakif Bey’in soyundan olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Resul ile ilgili olarak verilen bir ba\u015fka bilgi, Yayla Bey’in k\u0131z\u0131 Safiha ya da Safiye Hatun ile evlenmesi ve bug\u00fcnk\u00fc Resullu k\u00f6y\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu araziye yerle\u015fmesidir. Daha sonraki y\u0131llarda bu arazide kendi evlerini ve bah\u00e7elerini kuran torunlar\u0131, buraya yerle\u015fen ba\u015fka ailelerle birlikte s\u00f6z konusu topraklar\u0131 \u00fczerlerine yazd\u0131rmak isteyince, 1558 y\u0131l\u0131nda (Hicri 966) Yavebolu’da mahkemeye gidilmi\u015ftir. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla, O\u011fuzeli’nin tarihiyle ilgili anlat\u0131lan bilgiler ve tarihler bu mahkemenin kay\u0131tlar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca mahkeme tutanaklar\u0131ndan \u015fu s\u00f6zler aktar\u0131lmaktad\u0131r: … y\u00fcz yedi seneden beri bu \u00e2ne gelinceye kadar tasarrufumuzda bulunan arazimizi Resul iki \u00fc\u00e7 y\u0131lda elimizden almak istiyor halbuki arazi bizimdir demeleri \u00fczerine \u0130zzetl\u00fb Sa\u00e2detlu Mustafa Pa\u015fa Hazretleri taraf\u0131ndan \u00e2lilerinden buyrultu i \u015ferif ile m\u00fcba\u015fir tayin buyrulan Ali A\u011fa marifetiyle Resul’\u00fc mahkemeden ret edilerek Mehmet Fakih’in evlatlar\u0131 \u00fczere kay\u0131t ve il\u00e2m edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00f6zler, geriye do\u011fru bir tarihleme yapmay\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re Mehmet Fakih Bey’in G\u00fcvende Suyu \u00e7evresine bu mahkemeden 107 y\u0131l \u00f6nce yerle\u015fti\u011fi kabul edilebilir ki, bu 1451 y\u0131l\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu tarihte b\u00f6lge hen\u00fcz Osmanl\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131na girmemi\u015ftir. Ancak ba\u015fta belirtildi\u011fi gibi, bu tarihten \u00e7ok \u00f6nce Karadeniz Da\u011flar\u0131’na g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmen gruplar\u0131n\u0131n gelmi\u015f olduklar\u0131 varsay\u0131lmaktad\u0131r. Aslen bir bilgin ya da ahi reisi olan Mehmet Fakih Bey 14. y\u00fczy\u0131lda bu g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmen gruplardan birinin ba\u015f\u0131nda bulunuyor olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mehmet Fakih \/ Sinan K\u0131l\u0131\u00e7<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[225,205],"tags":[210],"hf_cat_post":[],"class_list":["post-2085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-23-sinan-kilic","category-tarihsel-gelisim","tag-mehmet-fakih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2085"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2086,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2085\/revisions\/2086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2085"},{"taxonomy":"hf_cat_post","embeddable":true,"href":"https:\/\/turkelli.com\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/hf_cat_post?post=2085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}